تاریخ دریافت: 8/6/1393 تاریخ پذیرش: 2/12/1393

– کارشناس ارشد پرستاری، عضو هیأت علمی گروه داخلی – جراحی دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، کردستان، ایران (نویسنده مسؤول)
mashsalaetemadi@yahoo.com :پست الکترونیکی
– کارشناس ارشد پرستاری و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
– کارشناس ارشد هوشبری و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
– دکترای تخصصی آمار زیستی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
– دانشجوی دکترای تخصصی آموزش پزشکی، کارشناس ارشد پرستاری و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
– دانشجوی دکترای تخصصی پرستاری، کارشناس ارشد پرستاری و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، نیشابور، ایران
مقدمه

بیماری مـزمن یـک وضـعیت همـراه بـا علایـ م و ناتوانی است که نیاز به مراقبت طولانی مدت داشته و خود به خود بهبود نمی یابد. این گروه از بیمـار ی هـ ا مهـم تـرینعلت مشکلات مربوط بـه سـلامتی در کشـورهای توسـعهیافته بوده و بروز آن در کشورهای در حال توسـعه نیـز روبه افزایش است (1). یکی از این اختلالات، بیماری مـزمنانسدادی ریه یـ ا بی مـاری مـزمن محـدودیت جریـ ان هـوامی باشد و بنا به تعریـف مجموعـه ای از اخـتلالات مـزمنفیزیولوژی ک می باشد که در آن هـا انسـداد جریـ ان هـوا درمسیر راه های هوایی وجود دارد و واژه ای است کـه هـم درمورد آمفیزم و هم در مورد برونشیت مزمن به کـار مـی رود (2). براساس برآوردهای انجام شده در کشور آمریکـا ایـنبیماری تا سال 2020 از رتبه ششم علل رایج مرگ و میـربه رتبه سوم خواهـد رسـید (3). در ایـران در سـال 1380، تعداد مبتلایان به بیمـار ی هـ ای مـزمن انسـدادی ریـه درهیجده استان کشور در گروه سنی 15 تا 49 سال، 105 نفر به ازای هـر 100000 نفـر و در گـروه 50 سـال و بـالاتر، 1057 نفر به ازای هر 100000 نفر تخمین زده شده اسـتو بیشتر مبتلایان ساکن شهر ها بوده اند (4). از نشانه هـ ای مهمی که مبتلایان به این بیماری را رنج می دهد می تـوانبه تنگی نفس تقلایی، سرفه مزمن، تولید خلط و خسـتگیاشاره کرد که خود مشکلات زیادی را بـرای آن هـا ایجـادمی کند (5). در اغلب موارد درمان مؤثری بـرای مبتلایـانبه این بیماری در دسترس نیست و بنابراین هدف اعضـایتیم درمان عمدتاً تسکین علایم و افزایش میـزان عملکـردفرد و رسـانیدن آن بـه بـالاترین سـطح عملکـرد مسـتقلمی باشد (6). خودکارآمدی واسطه بین دانش و عمل به آن است و مهم ترین مؤلفـه در توانمند سـازی و بـه دنبـال آن خودمراقبتی محسوب می شود (7). انسان در هـر مـوقعیتی تلاش می کند تا با فراگیری دانش و مهـار ت هـ ای خـاص ، خودکارآمدی خود را برای سازش با موقعیت جدید افـزایشدهد. بیماری و بستری شدن در بیمارستان از مواقعی است که نیاز به کمک و آموزش افـز ایش مـی یابـد و در همـینرابطه مفهوم آموزش به بیمـار شـکل گرفتـه اسـت کـه ازنقش های کلیدی پرسـتاران در ارایـه خـدمات بهداشـتی- درمانی می باشد (8). امروزه بیشتر آموزش ها و اطلاعات در سیس تم بهداش تی ب ا روش ه ای نامتناس ب و در س طح
٢
بالاتری از آنچه کـه بـرای افـراد قابـل فهـم باشـد، ارایـه می شود (9). آموزش فرد به فرد یا چهره به چهـره یکـی ازمناسب ترین راه ه ای تأثیرگذاری بر فراگیر مـی باشـد (10). ایـن روش یکـی از معمـول تـرین رو شهـای آمـوزش در سیستم بهداشتی- درمـانی اسـت (11). در مطالعـه انجـامشده توسـط خـوشگشـت و همکـاران در سـال 1390 بـاعن وان »بررس ی ت أثیر برنام ه ب ازتوانی ری ه ب ر می زان خودکارآمدی و شدت علا یـم در افـراد مبـتلا بـه بیمـاریمزمن انسـدادی ریـه« و Garrod و همکـاران در سـال2008 با عنوان »همبستگی خودکارآمدی تنفسی با میـ زان دستیابی به اهداف در یک برنامه بازتوانی ریوی« اسـتفادهاز روش آموزش چهره به چ هره تأثیر مثبتی را ارتقای نمـرهخودکارآمدی تنفسی نشـان داد ه اسـت . آمـوزش تمرینـات تنفسی با روش چهره به چهره در هنگام انجام رویـه هـ ای درمانی به بیماران می تواند تأثیر به سزایی در ارتقاء سـطحآگاهی و همچنین کنترل و بهبـود علا یـم بیمـاری داشـت ه باشد و در نهایت به افزایش سـطح کیفیـت زنـدگی آنهـا منجر می گـردد (12). علـی رغـم بـاور اثـربخش تـر بـودنآموزش های حضوری و مزیت های مانند تعامل با بیمـاران ، استفاده از دفترچه ها و کتابچه های آموزشی از ارزان ترین و مؤثرترین روش هـ ای آمـوزش بـه بیمـار در زمینـه فراینـدبیماری، درمان و کاهش هرچه بیشـت ر عـوارض مـی باشـد(13). استفاده از کتابچه هـ ای آموزشـی در افـزایش دانـشبیمار در زمینه بیماری، کاهش تعداد مراجعات بـه پز شـک، کاهش تعداد دفعات بستری در افراد مبتلا به بیماری هـای مزمن بسیار مؤثر میباشد. افراد مبتلا به بیماری های مزمن همواره با مشکلاتی همچون: محدودیت فعالیـت فیزیکـی، کمبود دانش در زمینه بیماری، کمبود آگاهی در زمینه رژیم غذایی و عوارض بیمـاری روبـ هرو هسـتند کـه اسـتفاده ازکتابچه های راهنما در این موارد سـودمند مـی باشـد (14). یکی از مزایایی استفاده از این روش آموزشی، ارایه مطالب یکسان به تمام شرکت کنندگان در برنامه آموزشی میباشد (15). پژوهش حاضر گام بسیار کوچکی در جهـت رسـیدنبه متناسب ترین روش در امر آموزش به بیمـاران مـزمن وکاهش هرچه بیشتر عوارض، افزایش فرایند خودمراقبتی و در نهایت افزایش هرچه بیشتر کیفیت زندگی افراد مبتلا به بیمارهای مزمن به خصوص بیماری مـزمن انسـدادی ریـه می باشد.

روش مطالعه

ای ن پ ژوهش ی ک مطالعـه نیم ه تجرب ی از ن وع
کارآزمایی بالینی است که به منظـور مقایسـه تـأثیر دو روش آموزشی در افـراد مبـتلا بـه بیمـاری مـزمن انسـدادی ریـهمراجعه کننده بـه بیمارسـتان هـ ای مسـیح دانشـوری و امـامحسین (ع) وابسته به دانشگاه علوم پزشـکی شـهید بهشـتیشهر تهران در سال 1391 طی سه مرحله و در سه گروه (دو گ روه آزم ون و ی ک گ روه ش اهد ) انج ام گرفت ه اس ت. نمونه های پژوهش 75 بیمار مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه می باشند. جهت تعیین تعداد نمونه ها در ایـن مطالعـه بـاتوجه به کمی بودن متغیر وابسته در سه گروه و نبود فرمـولبسته ریاضی در این زمینه بعد از استخراج مقادیر میـانگین وانحراف معیار از مطالعه خوش گشت و همکاران از نـرم افـزارآمـاریPower analysis and sample ) PASS size software) استفاده گردید که بر این اسـاس تعـدادنمونه های با در نظر گرفتن ضریب خطا برای هـر گـروه 25 نفر و در کـل 75 نفـر محاسـبه گردیـد. معیارهـای ورود بـهمطالعه شـامل : 1– تشـخیص قطعـی بیمـاری 2– گذشـتحداقل یک سال از تشخیص بیمـاری 3– داشـتن سـن 50 سال و بالاتر 4 – عدم ابتلا به نارسایی حاد تـنفس 5– عـدمابتلا به اخـتلال روان پزشـکی حـاد 6– توانـایی شـرکت در کلاس های آموزشی و پاسخ به سـؤالات 7– عـدم دریافـتبرنامه بازتوانی ریه از سایر منابع 8– امکـان پیگیـری بعـد ازمداخله، بوده است. شرایط خروج از مطالعه شامل: 1 – تنگـینفس و ایجاد دیسترس تنفسی حین آمـوزش بـه بیمـار 2– عدم توانایی تکلم بیمـار یـا همـراه او بـه زبـان فارسـی 3 – ترخیص بیمار و عدم امکان پیگیـری او . در مرحلـه قبـل ازمداخله پژوهشگر با دریافت معرفی نامه از معاونت پژوهشـ ی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به محیط های پـژوهشمراجعه و پس از کسب اجازه از مسؤولین مربوطـه اقـدام بـهنمونه گیری کرده است. در ایـن مطالعـه نمونـه هـا بـه روشنمونه گیری مبتنی بر هدف که جز روش هـ ای نمونـ ه گیـریغیر تصادفی می باشد وارد مطالعه شدند سـپس نمونـه هـ ا بـااستفاده از روش بلوکی بـه صـورت تصـادفی در سـه گـروهآموزش چهره به چهره، استفاده از کتابچـه آموزشـی و گـروهکنترل قرار گرفتنـد . از تمـام نمونـه هـ ای شـرک ت کننـده درمطالعه قبـ ل از ورود رضـایت نامـه کتبـی جهـت شـرکت درپژوهش اخذ گردید و به آن هـا اطمینـان داده شـد کـه ایـن
٣
اطلاعات فقط برای اهداف مطالعه مورد استفاده قرار گرقتـهو کاملاً محرمانه می ماند. همچنین به مسؤولین محیط هـایپژوهش اطمینان داده شد که نتایج در صورت لزوم در اختیار آن ها قرار خواهد گرفـت . ابـزار گـردآوری داده هـا شـامل 2 پرسشنامه مشخصات فـردی و پرسشـنامه سـنجش میـزانخودکارآمدی تنفسی می باشد. پایایی ابـزار نیـز توسـط خـودپژوهش گر ب ا دو روش آلف ای کرونب اخ و پای ایی ب ین دومشاهده گر (روش موازی) با اخد 20 نمونه محاسبه شـد کـهبه ترتیب اعداد 90/0 و 92/0 به دست آمد. ایـن پرسشـنامهدارای 33 گویه و 5 ساختار عاملی می باشـد و افـراد بـه هـر گویه براساس مقیـاس 5 قسـمتی لیکـرت (اطمینـان کامـلدارم=5، تا حـدی اطمینـان دارم=4، اطمینـان کمـ ی دارم=3، خیلی اطمینان نـدارم =2 و اصـلاً اطمینـان نـدارم=1) پاسـخدادند. در مرحله مداخله بـه دو گـروه مـورد مطالعـه مطالـبیکسان با روش های متفـاوت (آمـوزش چهـره بـه چهـره و کتابچــه آموزشــی) آمــوزش داده شــد و گــروه کنتــرلآموزش های متداول در بخش را دریافت کرد. مواد آموزشـ ی شامل توضیح اصول کلی دسـتگاه تـنفس و بی مـاری مـزمنانسدادی ریه، درمان ها، نحوه مصرف داروها، واکسی ناسـیون، اکسیژن درمانی، توصیه های برای پیشگیری از تنگـی نفـسحین مصرف غذا، آمـوزش هـای بـرای کنتـرل خسـتگی، و روش های کـاهش آن ، ورزش، تـنفس عم یـ ق و تـنفس بـالب های غنچه، تنفس دیافراگمی، سـرفه مـؤثر و روش هـای کنترل تنفس در وضعیت های بحرانی بـوده اسـت. در گـروهآموزش چهره به چهره زمان آموزش برای هر جلسـه 20 تـا30 دقیقه در نظر گرفته شـده اسـت. محـل انجـام آمـوزشبسته به شرایط بیمار در بالی ن یا در کلاس های آموزشـی بـهصـورت گـروه هـای 2 نفـره بـوده اسـت. در گـروه کتابچـه آموزشی مطالب یکسان با بهره گیری از تصاویر و متون ساده و قابل درک در یک کتابچه 12 صحفه ای با استفاده از کاغذ A5 آموزش داده شد. در مرحله بعد از مداخله یعنی دو هفته پس از انجام پـیش آزمـون، پرسشـنامه مربوطـه مجـدداً در اختیار بیماران قرار گرفت و نتایج آن با پیش آزمون مقایسـهگردید. جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افـزارSPSS v.17 و آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد. بـرای تعیـینهمگن بودن گروه هـ ا در زمینـه مشخصـات دموگرافیـک درمتغیرهای کمی از آزمـون آنـالیز واریـانس یـک طرفـه و درمورد متغیرهای کیفی از آزمـون کـایاسـکوئر و در صـورتلزوم از تست دقیق فیشر استفاده گردید. جهت مقایسه داخل گروهی میانگین نمـره خودکارآمـدی تنفسـی قبـل و بعـد ازمداخله از آزمون تـیزوجـی اسـتفاده شـد، همچنـین جهـتمقایسه میانگین نمره خودکارآمدی تنفسـی بـین سـه گـروهقبل و بعد از مداخله از آزمون آنالیز واریانس و آزمـون تـوکیاستفاده گردید. انتخـاب گـروه کنتـرل بـه صـورت کامـل ازبیمـاران بسـتری در بخـش هـا و عـدم اسـتفاده از بیمـاران مراجعه کننده به درمانگاه در این گروه به دلیل امکان بررسـیاثربخشی آموزش هـ ای روتـین نسـبت بـه دو روش مطالعـهباعث افزایش نمره خودکارآمدی تنفسی در گروه کنترل بعـداز زمــان مداخلــه شــده اســت کــه ایــن مــورد یکــی ازمحدودیت های مطالعه حاضر است. از سوی دیگر با توجه به فاصله دو هفته ای بین پیش آزمـون و پـس آزمـون ریـزشنمونه ها به دلیل ترخیص باعث افزایش زمان نمونه گیـری درپژوهش شده است.

یافتهها

از مجموع 75 بیمار شـرک ت کننـده در مطالعـه 72% را مردان و 28% را زنان تشکیل میدادند. میانگین سنی نمونه ها 4/63 سال بود. افراد متأهل با 68% بیشترین فراوانی را از نظر وضعیت تأهل داشتند. در زمینه نوع بیماری مـزمن انسـدادیریه 3/73% از نمونه ها مبتلا به برونشیت مزمن، 16% آمفیـزمو 7/10% از شرکت کنندگان هم زمان به هر دو بیماری مبـتلابوده اند. 56% بیماران در 5 سال اول تشخیص بیمـاری خـودقرار داشتند. در زمینه مصرف دخانیات (سیگار، قلیان و پیـپ ) 7/70% از دخانیات استفاده کـرده و 3/29% در طـول زنـدگیخود هیچ نوع دخانیاتی را مصرف ننموده اند. نتایج آزمون هـای آماری آنـالیز واریـانس، کـای اسـکوئر و تسـت دقیـق فیشـر نشان دهنـده همگـن بـودن نمونـه هـ ا در زمینـه مشخصـاتدموگرافیک به جز در مورد محل آموزش به بیماران می باشـد . جهت تعیین نرمال بودن داده های کمی از آزمون کلموگروف – اسمرینوف استفاده گردید. آزمون تیزوجی در زمینه میـانگیننمره خودکارآمدی تنفسی در گروه آموزش چهره به چهره قبل و بعد از مداخلـه اخـتلاف معنـا داری را نشـان داد (469/9=t، 001/0<p). همچنین نمرات میانگین خودکارآمـدی تنفسـیبرای گروه های کتابچه آموزشی و گروه کنترل قبـل و بعـد ازآموزش نیز یک افـزایش معنـا دار را نشـان دادنـد (789/5=t، 001/0<p=0/014 ،t=2/661) ،(p). جهـت مقایسـه نمـرات خودکارآمدی تنفسی در بین سه گروه از آزمون آنالیز واریانس استفاده گردید که نتیجه این آزمون قبل از مداخلـه در زمینـهنمره خودکارآمدی تنفسی اخـتلاف معنـاداری را نشـان نـداد(824/1=p=1/69 ،ANOVA). آزمون آنالیز واریانس بعـداز مداخله نشان دهنـده وجـود اخـتلاف آمـاری معنـادار بـینگروه های مطالعه در زمینه نمره خودکارآمدی تنفسی می باشد (028/9=p<0/001 ،ANOVA). جدول شماره 1 مقایسه داخل گروهی نمره خودکارآمدی تنفسی گروه ها را قبل و بعـد از مداخله نشان می دهد. مقایسه نمـره خودکارآمـدی تنفسـیبین گروه ها با استفاده از آزمون توکی بعد از مداخله انجام شـدکه نتیجه این مقایسه نشان دهنده وجود تفاوت آماری معنـ ادار بین گروه آموزش چهره به چهـره بـا 2 گـروه دیگـر مطالعـهمی باشد (001/0<p). جدول شماره 2 نشـان دهنـده مقایسـهبین گروهی نمره خودکارآمدی تنفسی در سـه گـروه مطالعـهقبل و بعد از مداخله می باشد.
جدول 1- مقایسه داخل گروهی نمره خودکارآمدی تنفسی قبل و بعد از مداخله
گروه چهره به چهره کتابچه آموزشی کنترل آزمون آماری
262133-171458

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

میانگین انحراف معیار میانگین انحراف معیار میانگین انحراف معیار آنالیز واریانس یکطرفه قبل از مداخله 44/75 308/10 12/78 92/84 64/81 68/84 69/1=p بعد از مداخله 92/97 209/15 608/10 516/10 369/13 614/11 001/0<p آزمون t زوجی 001/0p-value=0/014 p-value=<0/001 p-value=<

جدول 2- مقایسه بین گروهی خودکارآمدی تنفسی در سه گروه مطالعه قبل و بعد از مداخله
زمان نتیجه آزمون بین گروهی آنالیز واریانس
261371-169730

  • 1

پاسخ دهید