جامعه پژوهش را کلیه بیماران مبتلا به انفـارکتوس قلبـیبیمارستانهای آموزشـی شـهر تهـران از ابتـدای شـهریور1393 تا انتهای بهمن همان سال تش کیل میدهند کـه بـااسـتفاده از نمونـهگیـری در دسـترس و سـپس تخصـیصتصادفی بـه روش بلـوکهـای چهارتـایی انتخـاب شـدند.
معیارهای ورود به مطالعه قرارگیری در حیطه سـنی 45 تـا85 سال، داشتن حـداقل سـواد بـرای خوانـدن و نوشـتن،بستری شدن به دلیل انفارکتوس قلبـی بـرای اولـین بـار،تأیید انفارکتوس بـه وسـیله علایـم کلینیکـی، آزمایشـاتآنزیمی سرم و تغییرات نـوار قلبـی، عـدم شـرکت در دورهآموزشی مرتبط هم زمان با اجرای مداخله، تمایل بیمـار بـهشرکت در پژوهش، نداشتن بیماری روحی و روانی خـاصبراساس پرونده بیمار و صـحبت بـا بیمـار و خـانواده وی،توانایی تکمیل پرسشنامه و شرکت در برنامه توانمندسـازیبود. به منظور معارفـه و ذکـر داوطلبانـه بـودن شـرکت درپژوهش و گرفتن رضایت کتبی شـرکت کننـدگان جلسـات3–5 نفره در دو گروه شاهد و آزمـون برگـزار شـد کـ ه بـاتوجه به شرایط محیط نمونهگیری در بعضی مواقع امکـ ان تشکیل گروههای 3-5 نفـره نبـود و جلسـات بـه صـورتانفـرادی بـا حضـور بیمـار، عضـو فعـال خـانواده بیمـار و پژوهشگر برگزار شد. بعـد از برگـزاری جلسـات و تـوجیحبیماران و عضو فعال خانواده آن ها پیش آزمـون در هـر دوگروه ابتدا گروه شاهد و پس از اتمـام گـروه شـاهد بـرایگروه آزمون از طریـق تکمیـل پرسشـنامههـا ی اطلاعـاتدموگرافیک (شامل مواردی همچون سن، جنس، وضـعیتتأهل، شاخص توده بدنی، محل سکونت، شغل و وضـعیتخلقی)، کیفیت زندگی و پرسشنامههـای اختصاصـی الگـوانجام شد. در خصوص پرسشنامه کیفیت زنـدگی لازم بـهذکر است که در انتخاب ابعاد و مفاهیم سـلامتی گنجانـدهشده در این ابزار دقـت بسـیاری اعمـال شـده کـه از بـینبررس یه ای متع دد بیش ترین اس تفاده در ت دوین ای ن
پرسشـنامه از مطالعـه پیامـدهای پزشـکی و نیـز مفـاهیم بررسی شده در مطالعات مقطعی ارزیابی سلامتی به عمـلآمده است (44). تحلیلهای روان سنجی نشـان داده اسـتکه این پرسشنامه ابزاری پایا بوده و ضمن قابلیـت کـاربرددر فرهنگهای مختلف، توانایی تفکیـک بـین گـروههـای مختلــف براســاس ســن، جــنس، وضــعیت اقتصــادی واجتماعی، ناحیه جغرافیایی و نیز وضعیت بالینی را داراسـت (44). لذا در این مطالعه به منظور بررسـی کیفیـت زنـدگیبیماران مبتلا به انفارکتوس قلبـی از پرسشـنامه کوتـاه 36 سؤالی استفاده شد. نتایج مطالعه منتظری و همکاران مبین شواهد مستندی از معتبر بودن گونه فارسی این پرسشـنامه به عنوان سنجشی از وضعیت سلامتی و کیفیت زندگی در جامعه ایرانی است (26). میزان پا یـایی پرسشـنامه کیفیـتزندگی توسط آزمون- آزمون مجدد 89/0 و توسـط آلفـایکرونب اخ 92/0 محاس به ش د. پرسش نامه SF-36 ی ک پرسشنامه عمومی جهت بررسـی کیفیـت زنـدگی بـوده وکیفیـت زنـدگی افـراد را در 8 حیطـه بررسـی مـینمایـد.
عملکرد جسمانی، محدودیت به علـت مشـکلات جسـمی،عملکرد اجتماعی، درد جسمانی، سلامت روحی، محدودیت به علت مشکلات روحی، شادابی و سلامت عمومی. نمـرههر یک از حیطهها به طور مستقل محاسبه شده و از صـفر(بدترین وضـعیت ) تـا 100 (بهتـرین وضـعیت) مـی باشـد . س ؤالات ابع اد ی اد ش ده عبارتن د از: عملک رد جس مانی (سؤالات 3 تا 12)، محدودیت به علت مشـکلات جسـمی
(سؤالات 13 تا 16)، عملکرد اجتمـاعی (سـؤالا ت 2، 20 و
32)، درد جســمانی (ســؤالات 21 و22)، ســلامت روحــی
(ســؤالات 24، 25، 26، 28 و 30)، محــدودیت بــه علــتمشکلات روحی (سؤالات 17 تا 19)، شادابی (سؤالات 23، 27، 29 و 31) و سلامت عمومی (سـؤالا ت 1، 33 تـا 36).
به سؤالات شش گزینـه ای بـه صـورت قـراردادی نمـرات100، 80، 60، 40، 20 و صفر تعلـق گرفـت و بـه همـینترتیب به سؤالات پنج گزینهای به صورت قراردادی نمرات 100، 75، 50، 25 و صفر، به سؤالات سه گزینهای نمـراتصفر، 50 و 100 و در نهایت به سؤالات دو گزینهای نمـره50 و 100 تعلـق گرفـت. پرسشـنامههـای سـنجش ابعـاد توانمندسازی در قالب چهار مرحله ارایه شدند. تهدید درک شده اولین مرحله اجراء الگو توانمندسـازی خـانواده محـور است. این مرحله شامل سه سطح شدت درک شـده بـا 15 سؤال، حساسیت درک شده با 21 سؤال و در نهایت محـورکنترل بیمار با 4 سؤال است. مرحله دوم خودکارآمـدی بـهروش حل مسأله است. مراحل این گام عبارتند از: احساس خودکارآمدی با 13 سؤال، خودکارآمدی از دیدگاه بیمـار بـا13 سؤال و در نهایت خودکارآمدی از دیدگاه پژوهشگر بـا
13 سؤال. مرحلـه سـوم عـزت نفـس بـه روش مشـارکتآموزشی بوده که از طریق پرسشنامه 35 سؤالی عزت نفس کوپراسمیت سنجیده شد. مرحله نهـایی، مرحلـه ارزشـیابیبوده که از طریق پرسشنامه 4 سؤالی خودکنترلی از دیدگاه بیمار و پرسشنامه 4 سؤالی خودکنترلی از دیدگاه پژوهشگر سنجیده شدند. طیف لیکرت پرسشنامههای اختصاصی الگو شامل هفت طیف از بسیار موافقم تـا بسـیار مخـالفم بـود.
حداقل امتیاز هر سؤال 1 و حداکثر امتیاز هر سـؤال هفـتبود. جهت تعیین اعتبار علمی پرسشـنامه هـای اختصاصـیالگو از روش اعتبار محتوی استفاده شد. بدین صـورت کـ ه ابتدا با مطالعه کتـب، مقـالات جدیـ د، تحقیقـات متفـاوت،تجربه پژوهشگر و نظرات ارزنـده اسـتاد راهنمـا و اسـاتید مشاور پرسشنامه های گردآوری دادهها تهیه شـد و سـپسجهت تعیین روایی محتـوی بـه 10 نفـر از اعضـا ی ه یـأت علمی دانشگاههای تربیت مدرس، علوم پزشـکی تهـران وعلوم پزشکی مشهد ارایـه و در نهایـ ت بـا توجـه بـه ایـ ننظـرات و اعمـال نظـرات اصـلاحی و پیشـنهادی اسـاتیدمذکور و با تأیید اساتید محترم راهنما و مشاور پرسشـنامه – های جمع آوری اطلاعات معتبـر گرد یـد. در زمینـه روا یـی محتوی پرسشنامه های گردآوری دادهها علاوه بر اسـتفادهاز تجارب و نظرات اعضای هیأت علمی سه دانشـگاه ذکـرشده، از تجارب و نظرات مفید 10 نفر از بی ماران که مدرک دیپلم به بالا داشتند و 3 تن از متخصصین قلـب و عـروقسرویس قلـب بیمارسـتان منتخـب و 1 متخصـص تغذیـه استفاده شد. برای تعیین اعتماد علمـی در ایـ ن پـژوهش ازآزمون – آزمون مجدد و آلفای کرونباخ استفاده شد. میزان پایایی پرسشنامههـای اختصاصـی الگـو توسـط آزمـون – آزمون مجدد 89/0 و توسط آلفای کرونباخ 92/0 محاسـبهشد. در این مرحله پژوهشگر پـس از معرفـی خـود و بیـاناهداف پژوهش به نمونههـای پـژوهش و جلـب مشـارکتآن ها و دریافت فرم رضایت کتبی، پرسشنامههای پژوهش را طی جلسات متناوب و بنـا بـه شـرایط روحـی و روانـیواحدهای پژوهش و آمادگی آنان بـه بیمـار و عضـو فعـالخانواده وی داد و طـی تکمیـل پرسشـنامههـا در صـورت داشتن مشکل در سؤالات پرسشنامه واحدهای پـژوهش راراهنمایی مینمود. پـس از تکمیـل پرسشـنامههـا توسـطواحدهـای پـژوهش دادههـای حاصـل توسـط پژوهشـگرجمع آوری شد و مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفـت وبر این اساس برنامه پیشبینی شده توانمندسازی برای اجرا بازنگری شد.
پس از تجزیه و تحلیل دادههای مرحله قبل (قبل از مداخله) که منجر به شناسایی منابع، محدودیتها، نیازها و نقاط قوت و ضعف بیمار و خانواده او در زمینههای مختلف شد، تغییراتی در برنامه توانمندسازی که از قبل بـرای ایـنبیماران طراحی شده بود داده شد تا الگـوی توانمند سـازیمتناسب با نیازها و خواستههای نمونههای پـژوهش باشـد.
پس از انجام پیش آزمون مرحله مداخله فقط بـرای گـروهآزمون انجام شد و گروه شاهد هیچ گونه مداخلهای دریافت نکــرد. در گــروه آزمــون مداخلــه یعنــی اجــرای الگــویتوانمندسازی خانواده – محور اجرا شد. مراحل اجرایی الگو شامل چهار گام بود که عبارتند از: 1. تهدیـد درک شـده ازطریق بحث گروهی، 2. ارتقای خودکارآمدی از طریق حل مسأله گروهی و مراحل خودکارآمدی بـه صـورت نمـایشعمل ی، 3. اف زایش خودب اوری (ع زت نف س) از طری ق مشارکت آموزشـی و 4. ارزشـیابی بـه دو شـیوه ارزشـیابیفرآیندی و برآیندی (نهایی). به عنوان مقدمـه ای بـر روشمداخلــه و عملیــاتی نمــودن مراحــل چهارگانــه الگــویتوانمندسازی خانواده محور باید بیان شود که توانمندسازی بیمار مبتلا به انفارکتوس قلبی و عضـو فعـال خـانواده بـهنمایندگی از طرف خـانواده بیمـار روش مداخلـه پـژوهشحاضر بوده که سعی در ارتقاء کیفیت زندگی بیمار مبتلا به انفارکتوس قلبی و عضو فعال خانواده به نمایندگی از طرف خانواده بیمار دارد. پیامد موردنظر الگـو کـه ارتقـاء کیفیـتزندگی بیمـار بـوده بـرای بیمـار در سـه حیطـه شـناختی،عملکردی و روحی و روانی از طریق افـزایش تهدیـد درکشده (شدت و حساسیت درک شده)، عزت نفـس بـه روش بحث گروهی، حل مسأله گروهی و نمایش عملی طی 5-7 جلسه اجرا شد تا از نظر ذهنی و عملی بیماران و اعضـاءخانواده آن هـا بـه ایـن بـاور برسـند کـه قـادر هسـتند بـاخودکنترلی و اتخاذ رفتارهای پیشگیرانه از تشدید بیمـاریقلبی عضـو خـانواده خـود پیشـگیری نماینـد. بنـابراین از آنجاییکه اجرای کامل برنامه پیشگیری مستلزم همکـاریو مسؤولیت پذیری خانواده در زمینه ابعـاد مختلـف کیفیـتزندگی میباشد، ایـن بیمـاران توانمنـد شـده طـی مرحلـهمشـارکت آموزشـی از طریـق آمـوزش مرحلـه بـه مرحلـهمطالب فراگرفته شده در ارتباط با بیماری قلبی را با رعایت اصول تئـوری خو دکارآمـدی بـه عضـو فعـال خـانواده بـهنمایندگی از طرف خانواده خود طی 5-7 جلسه همـراه بـاجزوات آموزشی کـه توسـط مـؤلفین بـا توجـه بـه لحـاظنیازهای بیان شده بیمار و عضو فعال خانواده وی در مرحله قبل از مداخله مهیا شده بودند، آموزش مـی دهـد . مداخلـهبرای بیماران گروه آزمون زمانی اجرا میشد که بیمـار فـازحاد بیماری را به طور نسبی طـی نمـوده بـود و براسـاس مشورت با فوق تخصص بیماریهای قلبی مشـکلی بـرایشرکت در مداخله نداشت و به طور نسبی از توانایی حضور فعال در مراحل مختلف اجرای مداخلـه منجملـه مشـارکتآموزشی برخوردار بود. شرکت در جلسات بحـث گروهـی وآموزش به عضو فعال خانواده توسط بیمار تأثیر چشمگیری بر روحیه بیمار و تمایل آنها به تداوم شـرکت در جلسـاتبحث گروهی و ابراز علاقه برای شرکت در مراحل مداخله داشت. طراحی شیوه و محتوی آموزش بـه گونـهای اسـتکه طی این برنامه علاوه بر دانـش، مهـارت، تهدیـد درک شـده و احسـاس خودکارآمـدی عض و فعـال خـانواده ب هنمایندگی از طرف خانواده بیمـار افـزایش یافتـه و نگـرشمثبتی نسبت به پیشگیری از بیماری قلبی پیدا کـرده و بـهباور ذهنی میرسد که در کمک به اجرای برنامه پیشگیری از بیماری قلبی یکی از اعضای خانواده خود توانمند بوده و عملاً در اتخاذ رفتارهای پیشگیرانه عضـو خـانواده خـود رایاری مینمایند. بنابراین با عنایت به مقدمه بیان شـده کـهدیباچه خلاصه بـر اجـرای الگـوی توانمندسـازی خـانوادهمحور است، مراحل اجرایی و عملیاتی الگـو بـه قـرار زیـرمیباشد.
مرحله اول که شامل دو مفهوم شدت درک شـده وحساسـیت درک شـده اسـت. هـدف از شـدت درک شـده (آگاهی و شناخت فرد نسبت به وخامت بیماری) این اسـتکه فرد با شناخت خطرات یـ ا عـوارض ناشـی از بی مـاری، میـزان ج دی ب ـودن آن را درک ک رده و نس بت ب ه آن احساس خطر کند. هدف از حساسیت درک شـده (نگـرشفرد نسبت به ابتلا خودش به بیماری) این است که فرد بـاشناخت موقعیت و وضعیت خودش و تعریـ ف صـح یحی از سلامتی با توجه به فرآیند بی مـاری مبـتلا شـده و احتمـالابتلاء مجـدد بـه عـوارض آن و تشـدید شـرایط حاضـر را ممکن بداند. در ایـن مرحلـه از طریـق 5-7 جلسـه بحـثگروهی 45 تا 60 دقیقهای بـا توجـه بـه شـرایط جسـمی،روحی و روانی شرکت کنندگان، دانش و نگرش بیماران در مورد ماهیت، تعریف، عوامل خطر، علایم، درمان، مراقبت-های پزشکی و پرستاری، پیش آگهی و عـوارض ناشـی ازبیماری قلبی به بحث و بررسی و مرور پرداخته شد. تعـداد جلسات براساس سطح توانمنـدی و اسـتعداد بیمـار بـرایدریافت و شرکت مؤثر در بحث و تبادل نظرات بود.
مرحله دوم الگو خودکارآمدی بوده کـه هـدف از آن این است که شخص اعتقاد داشته باشد که مـ یتوانـد کـ ار خاصی را انجام دهد؛ به عبارتی خودکارآمدی به انتظار فرد از خودش و تـوان انجـام کـ ار اشـاره دارد . ایـن مفهـوم ازمنابعی همانند توف یـقهـا و ش کسـت هـای فـرد، مشـاهدهموفقی ت یا شکست افرادی با بیماری مشابه بوده و ترغ یـب کلامی بیمار سرچشمه میگیرد. برای این منظـور جلسـاتحل مسأله به روش گروهی در گروههای 3 تا 5 نفره برای بیماران برگزار شد و بیمـاران عمـلاً بـا مشـکلاتشـان وفرآیند حل مشکل مواجه شدند. بیماران با یکدیگر و تحت نظارت مستمر و مستقیم پژوهشگر و با کسب اجازه از فوق تخصص بیماریهای قلبی مسؤول بیماران با ذکـر مثـال-های عینی از وضعیت خود و این که بـرای بهبـود مشـکلمشابه با دیگران چه اقدامی انجام دادهاند به بحث و گفـتو گو پرداختند. به این ترتیب در انتخاب راه حلها عمـلاً وبه صورت گروهی تبـادل افکـار و تجـارب نمودنـد. تعـدادجلسات برگزار شده 5 تا 7 جلسه (دو جلسه در صورت نیـازو بروز مشکلات جدیـد ) بـود . بیمـاران حـداقل سـه روز وحداکثر 7 روز در بخش سیسییو بستری بودند.
خودب اوری ب ه روش مش ارکت آموزش ی س ومین مرحله اجرایی الگوی توانمندسازی خانواده – محور اسـت . از آنجاییکه در الگوی توانمندسازی خانواده – محـور کـه متأثر از نگرش سیستمی و تئوری سیستمی خانواده اسـت،خانواده نقش قدرتمندی را در تصمیم گیریها ایفـاء کـ رده که ابعاد کیفیت زنـدگ ی متـأثراز از آن اسـت؛ لـذا افـزایش مشارکت و احساس خودکارآ مـدی آن هـا ضـروری اسـت .
بنابراین هرچه این مشارکت آگاهانهتر و مسؤولانهتر باشـدبهتر میتوان به نتایج حاصل امیدوار بـود امـا از آنجـا کـ ه خود بیمار نیز باید به علل، عوامل و اهمیـ ت و نتیجـه کـ ار کاملاً واقف باشـد، با یـ د بـه نحـوی در ایـ ن برنامـه ر یـزی آموزشی مشارک ت کنـد کـ ه هـم صـرفه جـویی در ن یـروی انسانی باشد و هم بهـره وری بی شـتری حاصـل شـود. لـذا برنامه باید به گونهای طراحی شود که خود بیمار به عنـوانیک رابط سلامتی نقش آموزش بـه اعضـاء خـانواده را بـه عهده بگیرد. از یک سو این شیوه به تحکی م یادگیری بهتر او کمک میکند و از سوی دیگـر مشـاهده تـوان خـود دراجرای ایـ ن برنامـه آموزشـی بـه افـزایش عـزت نفـس واحساس خودکارآمدیاش میافزاید؛ لذا بـا در نظـر گـرفتنویژگیهای تئوری آموزشی بزرگسالان (توجه به تجربیـ ات خود بزرگسال، مشارکت دادن او در بحثها به گونهای که او و نیازهایش محور بحث باشد و به زبان او سخن گفـتن) بیمار به صورت تدریجی مباحث آموزشی مورد نیازش را در بخشهای کوتاه و مختصر طی چنـد جلسـه آموزشـی بـهعضو فعـال خـانواده خـود بـه نمای نـدگی از طـرف اعضـاءخانواده خودش آموزش میدهـد و خـانواده نیـ ز بـا اولـین مراحل یادگیری وارد مرحله اجرا مـیشـوند . طبـق اصـولتئوری خودکارآمدی با مشاهده موفقیت جایزهای (خودکـارو سر رسید) برای توانمند شونده با هدف پیشـبرد احسـاسخودکارآمدی تعلق میگیرد و تا اجرای آخرین مرحله طـرحپیشگیری ادامه مـ یی ابـد. اجـرای ایـ ن روش بـه افـزایش احساس خودکارآمدی سیستم خانواده و متقابلاً به افـزا یش عزت نفس آنان منجر خواهد شد. عامل توانمند شـونده بـا
مشاهده موفقیت خود در اجرای برنامه آموزش به خانواده و دریافت پیĤمد آن (افزایش دانش خانواده و افزایش احساس خودکارآمـدی آن ان ک ه بـا ب ه اج را درآوردن ت در یجی رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری قلبی پیش بی نـی شـدهدر طرح مشخص میشود. منظور از به اجرا درآوردن بیـان موارد آموزش دیده شده به طور عملیاتی و متقابـل توسـطعضو فعال خانواده در جلسات گروهی اسـت کـه بیمـاراندیگر و عضو فعال آن ها در حضور پژوهشـگر بـه بحـث وتبادل نظر میپردازند) احساس خودکارآمدی را مرحلـه بـهمرحله افزایش داده و دریافت جوایز تأکیدی است بـر ایـ ن احساس خودکارآمدی که آن را ملموستر خواهد کـ رد و از حالت ذهنـ ی بـه ع ی نـی تبـدیل مـ یکنـد و ایـ ن احسـاسخودکارآمدی که با احساس عزت نفـس ارتبـاطی متقابـلدارد و در تقویت و کارآمدی فـرد بـرای اتخـاذ رفتارهـای پیشگیری کننده نقش اساسی ایفاء میکند. اما نکتـه ق ابـلتوجه تداوم رفتار اسـت؛ بـ ه ویـ ژه ا یـن کـ ه در ایـ ن طـرحپیشـگیرانه بسـیاری از رفتارهـا جنبـه عـادتی داشـته کـه برگشت عادتها ممکن و محتمل است. بنـابرایـ ن مسـ أله خودکنترلی در این طرح نقش مهمی دارد که با توجه دادن توانمند شونده به پی آمد کار و جلب تمایـ ل او بـه سـلامتکه رعایت این رفتارهـا ی پی شـگیرانه چـه منـافعی خواهـدداشت و عوارض عـدم رعا یـ ت ایـ ن رفتارهـا چ یسـت؛ و ازطرف دیگر عزت نفس بالا و انگی زه کافی کـ ه طـ ی سـایر مراحل ا لگو ک سب کردهاند، قادر خواهند بود با خـود کنترلی به عنوان یک فاکتور اساسـی از عـود رفتارهـای نامناسـبپیش گیری کنن ـد. بن ابرای ن در یـک جم عبن دی کل ی توانمندکنن ده مرحل ه مش ارکت آموزش ی را ب ه گون های طراحی میک ند که عامل توانمند شونده (بیمار و خانواده او) فعالانه در طرح مشارکت داشته باشـد، نقـش آمـوزش بـهخانواده توسط عضو فعال خانواده و بیمار ایفاء و در نتیجـهبر تحکی م یادگیری خودشان افزوده شود، به کارگیری مبانی تئوری آموزش بزرگسالان انگیزه و تمایل خانواده در جهت ش رکت در مرحل ه مش ارکت آموزش ی را اف زایش ده د، مشاهده اجرای موفقی تآمیز رفتارهای پیشگیرانه دخ یـل در کیفیت زندگی طراحی شده در الگو سبب افزایش احسـاسخودکارآم دی و توانمن دی عام ل توانمن د ش ونده ش ود، خودکارآمدی عامل توانمند شونده بر عزت نفس او افـزودهو عزت نفس او نیز بر انگیزش وی تأثیرات متقابل داشـتهباشد، طی مراحـل خود ک ارآمـدی نظیـ ر جـزء جـزء کـ ردن
١۴
وظیف ه و ارای ه ج ایزه و س ایر مراح ل آن نی ز احس اس خودکارآمدی را افزون سـازد، جلـب توجـه عامـل توانمنـدشـونده بـه پـی آمـد انجـام و یـا عـدم انجـام رفتارهـای پیشـگیرانه سـبب افـزایش خـودکنترلی او شـود (27و28).
مرحله چهارم ارزشیابی الگوی توانمندسازی خانواده محـوربوده که شامل دو نوع ارزشیابی است. ارزشیابی فرآیندی و ارزشیابی نهایی. هدف از ارزشیابی فرآیندی تشویق هرچـهبیشتر بیماران به سمت درونی کـردن محـور کنتـرل خـوداست. ارزشیابی فرآیندی در فرآیند و سرتاسر اجـرای الگـو دخیل بوده و بیمار و عضو فعال خانواده وی در طول انجام مداخله ارزشیابی میشدند. افراد با عزت نفس پایین محـورکنترل بیرونی (معتقد به شـانس و تصـادف و تحـت تـأثیر موقعیتها و نیروهای پیچیده خارجی بودن) و افراد با عزت نفس بالا محور کنتـرل درونـی (معتقـد بـه خودمـدیریتی،حاکم بر سرنوشت خود و کنتـرل زنـدگی را از درون خـوددانس تن) دارن د. بع د از اتم ام مداخل ه، پرسش نامهه ای اختصاصی الگوی توانمندسازی خـانواده محـور مجـدداً درگروه آزمون تکمیل شدند و مورد تحلیل قـرار گرفتنـد. بـااطمینان از توانمند شدن بیماران گروه آزمون، 5/1 مـاه بـهاین بیماران فرصت داده شد تا مهارتهای آموخته شـده راتمرین کنند. تنها در دو مورد بیماران گروه آزمون به سطح توانمندی نرسیده بودند که مشکلات آن هـا مرتفـع شـد وسپس پرسشنامههای الگو تکمیل که نتایج معرف توانمنـدشدن آنها بود.
مرحله پس از مداخله در گروه آزمون یک ماه و نیم پس از مداخله و در گروه شاهد یک ماه و نیم پس از انجام پیش آزمون آغاز شد، به این ترتیب که مجـدداً پرسشـنامهکیفیت زندگی توسط نمونههای پژوهش برای انجـام پـسآزمون تکمیل گردید. تکمیل پرسشنامه کیفیت زنـدگی درپایان دوره یک ماه و نیم بـه صـورت مراجعـه بـه منـازلبیماران بود. روند کار بدین صورت بود که پرسشنامهها بـهدست بیماران درب منزل رسانده میشد و دو روز بعد برای جمعآوری پرسشنامهها اقدام شـد . در ایـن مرحلـه ریـزشنمونه نداشتیم و تمام پرسشنامههـا سـالم و قابـل اسـتفادهجمعآوری شدند. سپس دادههای حاصـل از پرسشـنامههـاوارد نرم افزار شد و مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و تأثیر الگـوی توانمندسـازی خـانواده – محـور بـر ارتقـاءکیفیت زندگی بیمـار محاسـبه و در هـر دو گـروه مقایسـهگردید. پس از تکمیل نمونـه گیـری داده هـا بـا اسـتفاده از SPSS v.22 تجزیه و تحلیل شدند. در این پژوهش بـهمنظور تعیین نرمال و یا غیرنرمال بـودن داده هـا از آزمـونیک نمونهای کولموگروف اسمیرنوف استفاده شد. بـر ایـناسـاس تمـامی ابعـاد بـه جـزء بعـد محـدودیت بـه علـت مشــکلات روحــی نرمــال بودنــد (05/0>p). در زمینــه متغیرهای کمـی (سـن و شـاخص تـوده بـدنی) از آزمـونآماری تی مسـتقل و در زمینـه متغ یرهـای کیفـی (جـنس،تأهل، محل زنـدگی، شـغل و وضـعیت خلقـی) از آزمـونآماری کای دو استفاده شد. به منظور تعیـین اثـرات متغیـر مستقل در قبـل و بعـد از مداخلـه از آزمـونهـای آمـاریتی مستقل، تی زوجی، من ویتنی و ویلکاکسون ساین رانـک تست استفاده شد. همچنین از ضریب همبستگی پیرسـونبه منظور آشکار نمودن روابط ابعاد مختلف کیفیت زنـدگیقبل و بعد از مداخله در هر دو گروه استفاده شد.

یافتهها

در گروه آزمـون میـانگین و انحـراف معیـار سـن وشاخص توده بدنی به ترتیب عبارتند از: (دامنه سـنی : 45-87) 02/14±19/62 و (دامنه شاخص توده بدنی: 18–34)
47/3±76/24 و در گروه شاهد این مقادیر به ترتیب برابـراست با: (دامنـه سـنی: 45-82) 01/12±13/60 و (دامنـهشـــــاخص تـــــوده بـــــدنی : 19–37) 06/4±01/25. شرکت کنندگان در گروه مداخله شامل 23 مـرد (9/63%) و 13 زن (1/36%) و در گروه شاهد شامل 24 مـرد (7/66%) و 12 زن (3/33 %) بودنـــــد. ســـــایر خصوصـــــیاتشرکت کنندگان در هر دو گروه در جدول شماره 1 توصیف شده است.
براساس آزمون آماری تـیزوجـی در گـروه مداخلـهابعاد عملکـرد جسـمانی، محـدودیت بـه علـت مشـکلاتجسمی، عملکرد اجتماعی، درد جسمانی، سـلامت روحـی،محدودیت به علت مشـکلات روحـی، شـادابی و سـلامتعمومی از نظر آماری معنادار شدند (0001/0<p)؛ ایـن درحالی است که همین آزمون در گروه شاهد در هیچکـدام ازابعاد یاد شده معناداری را نشـان نـداد (05/0>p) (جـدول شماره 2). آزمونهای آماری تـیزوجـی و ویلکاکسـون درگروه کنترل در چهار بعد محـدودیت بـه علـت مشـکلاتجسمی، محدودیت بـه علـت مشـکلات روانـی، عملکـرد

١۵
اجتماعی و سلامت روانی نشاندهنـده یافتـههـای آمـاریتقریباً نزدیک به سطح معناداری بودند (جدول شماره 2).
براساس آزمون آماری تیمستقل در گـروه مداخلـه ابعاد عملکـرد جسـمانی، محـدودیت بـه علـت مشـکلاتجسمی، عملکرد اجتماعی، درد جسمانی، سـلامت روحـی،محدودیت به علت مشـکلات روحـی، شـادابی و سـلامتعمـومی از نظـر آمـاری معنـادار شـدند (0001/0<p)؛ در صورتی که همین آزمون در گـروه شـاهد در هـیچ کـدام ازابعاد یاد شده معناداری را نشـان نـداد (05/0>p) (جـدولشماره 3).
پس از محاسبه نمرات کیفیت زندگی در 8 بعد قبل از مداخله مشـخص شـد کـه بیمـاران در حیطـه عملکـردجسمانی بیشترین نمره (گروه مداخله 86/130±83/520 و گروه شاهد 87/137±16/439) و در حیطـه درد جسـمانیکمتـرین نمـره (گـروه مداخلـه 77/45±44/104 و گـروه شاهد 58/37±66/116) را داشتند. همچنین نمرات کیفیت زندگی در 8 بعـد مـوردنظر بعـد از مداخلـه نشـان داد کـهبیماران در حیطه عملکرد جسمانی بیشـترین نمـره (گـروهمداخلـــــ ه 12/69±77/777 و گـــــ روه شـــــ اهد 87/137±16/439) و در حیطه درد جسمانی کمترین نمره
(گــ روه مداخلــ ه 98/29±22/137 و گــ روه شــ اهد
17/36±11/121) را کسب نمودند.
تمامی حیطههای کیفیت زندگی براساس پرسشنامه SF-36 قبل از مداخله در هر دو گروه آزمون و شـاهد بـایکدیگر ارتباط مثبت داشته که از نظر آماری معنادار نبودند (05/0>p). پس از مداخله به طور کلی 7 حیطه از حیطه-های 8 گانه کیفیـت زنـدگی بـا یکـدیگر ارتبـاط مثبـت ومعنادار داشتند (05/0<p) (جدول شماره 4).
براساس آزمونهای آماری تیمستقل و مـنویتنـیبین حیطههای کیفیت زندگی قبل و بعد از مداخلـه در هـردو گروه ارتباط مثبت مشاهده شده که این ارتبـاط قبـل ازمداخله در هر دو گروه از نظر آماری معنادار نبوده ولی بعـداز مداخله این ارتباط در هر دو گروه از نظر آمـاری معنـادار شد. همچنین ضریب همبستگی پیرسـون در سـه بعـد دردجسمانی، محدودیت به علت مشـکلات روانـی و سـلامتروانی بعد از مداخله اختلاف معناداری را نشان نداد (جداول شماره 3و4).
-86667196580

جدول 1- توزیع فراوانی و درصد فراوانی نمونههای پژوهش در دو گروه آزمون و شاهد
جدول 2- مقایسه میانگین و انحراف معیار نمرات ابعاد کیفیت زندگی شرکت کنندگان در هر دو گروه آزمون و شاهد
شاخصهای موردنظر گروه کنترل گروه مداخله
ابعاد میانگین و انحراف معیار حد پایین حد بالا مقدار معناداری میانگین و انحراف معیار حد پایین حد بالا مقدار معناداری عملکرد جسمانی 35/16 ± 69/0 83/4 – 22/6 80/0 25/128 ± 94/256- 34/300- 54/213- 0001/0 محدودیت به علت مشکلات جسمانی 51/112 ± 11/36- 17/74- 95/1 06/0 46/84 ± 22/147- 80/175- 64/118 0001/0 سلامت روحی 63/46 ± 77/12 00/3- 55/28 10/0 33/61 ± 55/65- 30/86- 80/44- 0001/0
-87683-839054

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید


پاسخ دهید